سابيك عربستان چگونه تكنولوژي خود را توسعه مي­دهد؛ مقايسه با پتروشيمي ايران

در متن مختصر زير ضمن بيان چهار برنامه­ي شركت پتروشيمي عربستان (سابيك) در جهت توسعه­ي تكنولوژي، اشاره­اي به ضعف برنامه­هاي توسعه­ي تكنولوژي شركت ملي پتروشيمي ايران در مقايسه با سابيك شده است:

 

پتروشيمي عربستان و حركت به سمت توسعه­ي تكنولوژي

نزديک به دو دهه است که عربستان سعودی برنامه­هاي بلندپروازانه­ای را در صنعت پتروشيمی آغاز کرده است. در نتيجه­ي اين برنامه­ها، امروز عربستان به يکی از کشورهای بزرگ توليدکننده مواد پتروشيميايی در جهان تبديل شده است.

صنعت پتروشيمی در عربستان با همکاری شرکت­های آمريکايی، اروپايی و ژاپنی شکل گرفت. اين کشور تکنولوژی و تجربه­ي صنعتی شرکت­های خارجی را با منابع هيدروکربوری خود گره زده و موفق شده است صنعت گسترده­ای را شکل دهد. اين همکاری، شبکة صنعتی منظم و رو به توسعه­ای را در اين کشور ايجاد کرده است. هر چند اين صنعت بر توان تکنولوژی خارجی بنا شده و در سطح بهره­برداری است، اما اخيراً توسعه تکنولوژی و افزايش توان فنی نيز در برنامه­های توسعه اين صنعت جايگاه خاصی پيدا کرده است.

امروزه سابيک اهميت نقش تکنولوژی در پاسخ به نيازهای بازار و ماندن در عرصه رقابت را دريافته است. آنها برای پيشتازی در بازار توليد، برنامه­های مهمی برای توسعه تکنولوژی خود پيش گرفته­اند. اين برنامه­ها عبارتنداز:

1-    توسعه فعاليت­های تحقيق و توسعه­ي تکنولوژی داخلی و ايجاد مراکز تحقيقاتی در کشورهای توسعه­يافته

2-    همکاری تحقيقاتی با شرکت­های خارجی

3-    خريد شرکت­های پتروشيميايی پيشرفته

4-    تشويق فعاليت­های تحقيقاتی داخلی در جهت توسعه صنعت پتروشيمی

 

1-    توسعه فعاليت­های تحقيق و توسعه­ي تکنولوژی داخلی و ايجاد مراکز تحقيقاتی در کشورهای توسعه­يافته

عربستان برای توسعة توان تکنولوژی خود اقدام به تأسيس مراکز "تحقيق و تکنولوژی" در اين کشور نموده است. مرکز اصلی تحقيق و تکنولوژی سابيک در حومة رياض قرار داد و قريب 50 نفر دانشمند، پژوهشگر وکادر فنی در آن مشغول کار هستند.

اين مرکز که به پيشرفته­ترين ابزارهای تحقيقاتی و تجهيزات لازم مجهز است، در زمينه توليد آلفاالفين­های خطی به دستاوردهای تحقيقاتی قابل توجهی دست يافته است. مرکز تحقيقاتی ديگری هم در منطقة الجبيل فعال است و ساخت مرکز جديدی در اين منطقه از سال 2003 آغاز شده است.

علاوه بر اين سابيک، مراکز تحقيقاتی در هوستون، تگزاس و هند دارد. اين مراکز، عربستان را برای استفاده از منابع علمی و تحقيقاتی غنی خارجی تجهيز می­کنند و اين پتانسيل را در خدمت توسعه صنعت پتروشيمی عربستان قرار می­دهند. با توجه به بازار هدف سابيک، مراکز تحقيقاتی نامبرده در ايجاد ارتباط ميان بازار مصرف با شرکت و درک نيازمندی­های بازار نيز بسيار موثر هستند.

 

2-    همكاري تحقيقاتی مشترک با شركت­هاي خارجي

سابيک و شرکت Sud-Chemi AG قرارداد همکاری مشترکی (Joint venture) برای خريد شرکت Scienific Design که مرکز آن در نيوجرسی است منعقد کرده­اند. سابيک سابقه همکاری بيست­ساله در زمينه توسعه کاتاليست­ها و تکنولوژی­های فرآيندی با شرکت مذکور داشته است. در خدمت گرفتن اين شرکت، فعاليت­های R&T سابيک را به طور فرايند­ه­ای گسترش می­دهد.

خريد شرکت­های صاحب دانش و فناوری خارجی که يکی از سياست­های محوری سابيک محسوب می­شود، سابيک را به شرکت صاحب دانش فنی تبديل می­کند. به اين ترتيب در آينده سابيک نه تنها از فروش محصولات بلکه از طريق فروش امتياز تکنولوژی (ليسانس) و خدمات مربوطه هم در بازار فعال خواهد شد.

 

3-    خريد شرکت­های پتروشيميايي پيشرفته

فعاليت­های تحقيقاتی سابيک بوسيله تصاحب شرکت­های پتروشيمی پيشرفته هم تقويت می­شود. اين شرکت در نخستين اقدام خود شرکت DSM Petrochemicals را که امروزه SABIC Euro-Petrochemicals ناميده می­شود خريده است. تصاحب اين شرکت، تيم مديريتی مجرب و متخصصين با تجربه­ای را به خدمت سابيک در می­آورد که می­تواند در توسعه­ي سطح تکنولوژی اين شرکت در آينده بسيار موثر باشد.

 

4-    تشويق فعاليت­های تحقيقاتی داخلي در جهت توسعه صنعت پتروشيمی

سابيک از فعاليت­های تحقيقاتی در زمينه پتروشيمی حمايت می­کند و اين تحقيقات را مورد تشويق قرار می­دهد. از جمله برنامه­های تشويقی، جايزه شاهزاده عبدا... است که به محققينی که در زمينه اين صنعت و مسائل علمی مبتلا به آن، کار تحقيقاتی انجام دهند اعطا می­شود. (پايان گزارش فعاليت­هاي توسعه­ي تكنولوژي سابيك)

 

تحليل:

يکی از ابعاد مهم استراتژی تکنولوژی، دسترسی به منابع تکنولوژی و ايجاد بسترهای مناسب نوآوری است. شرکت­ها و کشورهايی که تکنولوژی را به عنوان عامل مهم رقابت در نظر گرفته­اند، برای توسعه تکنولوژی برنامه­های منسجمی را اتخاذ کرده­اند. ايران همانند عربستان دارای منابع طبيعی فراوانی است و سرمايه­گذاری­های گسترده­ای در صنعت پتروشيمی ايران صورت گرفته است؛ اما رويکرد دو کشور در دستيابی و توسعه تکنولوژی کاملاً متفاوت می­باشد.

عربستان به خوبی اين نکته را دريافته است که تکنولوژی مهمترين عامل رقابت می­باشد و به همين منظور از تمامی راهکارهای ممکن برای دست­يابی به منابع مطمئن تکنولوژی استفاده می­کند. عرب­ها برای تحقق اين خواسته­، حتی خريد شرکت­های پيشرفته و صاحب فناوری روز دنيا را نيز به عنوان يکی از برنامه­های محوری خود در نظر گرفته­اند تا بتوانند با تصاحب و به کارگيری تکنولوژی روز دنيا، مزيت نسبی خود را در اين صنعت به مزيت رقابتی تبديل کنند و در آينده علاوه بر توليد و فروش يک محصول رقابتی، دانش فنی را نيز بفروشند. اما در ايران با وجود آنکه چندين دهه از عمر صنعت پتروشيمی می­گذرد جهت­گيری­هاي مشخصی برای توسعه تکنولوژی در اين صنعت ديده نمی­شود. ما تنها به خريد ليسانس­هاي متعدد از شرکتهاي مختلف اکتفا کرده­ايم و روز به روز فاصله خود را با رقبا زياد می­کنيم.