نقش دانشگاه­ها در انتقال تکنولوژي در صنعت پتروشيمي

 

شايد تاكنون به رسالت­هاي مختلف دانشگاه­ها انديشيده باشيم ولي به نقش آنها در انتقال تكنولوژي، كه در برخي از کشورها مورد توجه قرار گرفته است، توجه نكرده باشيم. در نشستي مشترک با آقايان دکتر نکومنش (معاون شرکت پژوهش­وفناوري پتروشيمي) و دکتر زاهدي (رئيس واحد تحقيق­وتوسعه پتروشيمي اراک)، نقش دانشگاه­هاي ايران در زمينه انتقال تکنولوژي در صنعت پتروشيمي، مورد بررسي قرار گرفت كه نكات دسته­بندي شده­ي زير برگرفته از اين گفتگو است:

 

1-       جهت­گيري آموزش و تحقيقات در دانشگاه­هاي ما، حرکت در مرزهاي دانش است

دکتر نکومنش: آموزش و تحقيقات در دانشگاه­هاي ايران در جهت تشويق به حرکت در مرزهاي دانش مي­باشد. امروزه در دانشگاه­هاي ايران، مبناي ارتقاي علمي اساتيد دانشگاه حرکت در مرزهاي دانش است. در پرونده­ي ارتقاي خود من، 65 مقاله است ولي يک خط از فعاليت­هاي صنعتي من (از جمله دو کارخانه­اي که ايجاد کرده­ام) در اين پرونده مورد اشاره قرار نگرفته است. متأسفانه سياست­هاي وزارت علوم در جهت تشويق اساتيد به حرکت در مرزهاي دانش است درحاليكه براي کشوري مثل ايران، ضرورت، چيزي غير از حرکت در مرزهاي دانش است. ما در کشور، توان تبديل دانش به تکنولوژي را نداريم؛ مثلاً بخش تحقيق­وتوسعه­ي پتروشيمي، پتنت تبديل گاز طبيعي به اتيلن را ثبت مي­کند و آمريکايي­ها به دنبال آن هستند اما واقعيت اين است که ما توان تبديل آن را به صنعت نداريم، زيرا ساختار لازم را براي اينکار نداريم. بنابراين ما بايد قبل از هر کار زيرساخت­هاي صنعتي­سازي را ايجاد کنيم.

به همين خاطر است كه معمولاً دانشگاهياني که وارد صنعت شده­اند، متضرر شده­اند؛ چون ارتقاي علمي آنها در زمينه­هاي صرفاً آکادميک است. به همين دليل است که محققان ما تنها به همان تحقيقات آکادميک بسنده مي­کنند و قابليت رفع مشکل از صنعت را ندارند. براي رفع اين مشکل بايد در سطح دانشگاه­ها و وزارت علوم فرهنگ­سازي صورت گيرد.

 

دکتر زاهدي: در انتخاب محققين برتر استان­ها، کارهاي صنعتي و کاربردي جايگاهي ندارند و معيارها بر مبناي مقالات و کارهاي در مرز دانش است.

 

2-       دانشگاه­هاي ما مي­توانند در زمينه­ي شناخت و جذب تکنولوژي فعال باشند

دکتر زاهدي: در فرآيند انتقال تکنولوژي، دانشگاه­ها مي­توانند هم در تشخيص تکنولوژي مناسب و هم يادگيري تکنولوژي خارجي فعاليت کنند و فعاليت دانشگاه­ها نبايد صرف توليد مقاله باشد؛ پتروشيمي بايد نيازهاي خود را از دانشگاه بخواهد و دانشگاه نيز انعطاف لازم را از خود نشان دهد تا در نهايت يک الگوي مناسب ايجاد شود. علي­رغم پتانسيل موجود، دانشگاه­هاي ما در انتقال تکنولوژي ضعيف عمل کرده­اند؛ شايد اگر فعالتر عمل مي­کردند بسياري از انتقال­هاي تکنولوژي در پتروشيمي به گونه­اي ديگر بود. در حالي که به سبب وجود منابع عظيم گاز و سرمايه­گذاري­هاي گسترده خارجي پتروشيمي به يکباره متحول شده است، دانشگاه هيچ اطلاعي از تکنولوژي­هاي خريداري شده ندارد.

به عنوان مثال الان سابيک صاحب تکنولوژي a-الفين است ولي ما فاقد آن هستيم در حاليكه مي­توانستيم شناخت و جذب اين تکنولوژي را به دانشگاه واگذار کنيم. اگر در بحث انتقال تکنولوژي a-اولفين­ها، 5 سال پيش مطالعه اين کار به دانشگاه واگذار مي­شد، ما مي­توانستيم اين تکنولوژي را به­راحتي انتقال دهيم.

امروزه در انتقال تکنولوژي هزينه ليسانس را به 2 تا 5 درصد کاهش داده­اند که اينکار انگيزه انتقال گيرنده را براي سرمايه­گذاري در تدوين دانش فني کاهش مي­دهد و شرکت انتقال­دهنده، بيشترين سود خود را در تجهيزات و ماشين­آلات مي­برد چون در قرارداد ذکر مي­شود که همه تجهيزات بايد از فروشنده­ي ليسانس خريداري شود.

 

دکتر نکومنش: معمولاً در دنيا، R&D مورد نياز صنعت جهت توسعه و توليد تکنولوژي به صورت يک ارتباط دوطرفه با دانشگاه انجام مي­گيرد و مراکز تحقيقاتي صنعتي، 80 درصد از تحقيق و توسعه خود را در دانشگاه­ها انجام مي­دهند. به عبارت ديگر در دنيا هيچ دانشگاهي به طور مستقيم تکنولوژي توليد نمي­کند.

وسعت فعاليت­هاي پتروشيمي كشور ما نيز به حدي است كه مي­تواند تمام زمينه­هاي تحقيقاتي دانشگاه و بخش عمده­اي از صنايع را تحت تأثير قرار دهد. ولي دانشگاه­ها اين رويکرد را ندارند و اين وظيفه براي دانشگاه متصور نيست. در شرايط فعلي، نقش دانشگاه­ها در بهترين حالت، به رفع مشکلات صنعتي(Trouble shooting) محدود مي­شود.

 

3-       تحقيقات دانشگاه­هاي ما کاربردي در صنعت ندارند

دکتر نکومنش: اساتيد دانشگاه عمدتاً به بحث آموزش مي­پردازند، درحاليكه بايد فعاليت­هاي دانشگاه­ را به سمت تحقيقات کاربردي هدايت کرد. در حال حاضرR&D پتروشيمي زيرساخت­هايي را ايجاد کرده است که بتواند از پتانسيل دانشگاه استفاده کند ولي هنوز با حالت ايده­آل فاصله دارد. در اين زمينه قطب­هاي دانشگاهي و تيم­هاي دانشگاهي ايجاد شده است؛ مثلاً چند تيم­ دانشگاهي در زمينه HDPE و کاتاليست متالوسن فعاليت مي­کنند. ولي نگراني که از طرف اساتيد وجود دارد اين است که با تغيير مديريت در پتروشيمي اين برنامه­ها تغيير کند.

دانشگاه از صنعت توقع دارد که پروژه بدهد اما وقتي هم که پروژه مي­گيرد، انتظارات صنعت را برآورده نمي­سازد. از طرف ديگر صنعت هم از دانشگاه انتظار دارد که جوابگوي پروژه­هايي باشد که تابه­حال به دانشگاه واگذار شده است تا بعد از آن پروژه­هاي بيشتري به دانشگاه ارجاع داده شود.

من پيشنهاد مي­کنم که در رشته­هاي مهندسي حتماً يک دوره 6 ماهه صنعتي را براي دانشجويان در نظر بگيرند و در غير اين صورت فارغ­التحصيل نشوند. الان فارغ­التحصيلان که وارد بازار کار مي­شوند، با واقعياتي آشنا مي­شوند که تاکنون از آنها اطلاعي نداشته­اند. از اينرو ارتباط دانشگاه با صنعت مي­تواند به جهت­گيري مناسب دانشجويان و بنابراين پيشرفت در همه رشته­ها منجر شود.

بسياري از مهندسان، به اساتيد دوران تحصيل خود اشکال مي­گيرند، چون مي­بينند که وي در فضاي ديگري تدريس داشته در حالي که صنعت يک فضاي ديگري دارد که اين ناشي از عدم شناخت اساتيد از صنعت است. اصولاً اساتيد دانشگاه فقط با يکسري مسائل آکادميک و تحقيقات نمي­توانند در توسعه تکنولوژي نقش داشته باشند. به نظر من مسئولين بايد در اين زمينه تصميم­گيري کنند و مسير آن را ايجاد کنند.

خارجي­ها دائماً مقالات ما را مطالعه مي­کنند. حتي در برخي مواقع که مجله علوم و تکنولوژي پليمر چکيده­ي مقالات ما را چاپ مي­كند، اصل مقالات را از ما مي­خواهند. اما از طرف ديگر كارهاي ما كاربردي نبوده است؛ مثلاً ما در ايران با وجود چند دهه سابقه دانشکده مهندسي شيمي در دانشگاه­ها، هنوز هيچ پالايشگاهي را خودمان طراحي نکرده­ايم. نفت ايران با همه تحولاتي که در آن صورت گرفته و زيرساخت­هايي که ايجاد شده هنوز هم به معناي واقعي کلمه، يک صنعت نشده است.

                                                              
Fatal error: Maximum execution time of 30 seconds exceeded in C:\inetpub\vhosts\techds.org\httpdocs\papers\72.htm on line 992